Πανεπιστήμιο Θεσσαλιας Πανεπιστήμιο Θεσσαλιας
Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης
Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων
Για το έργο - Περιγραφή του έργου
e-DEMOGRAPHY

ΨΗΦΙΑΚΗ ΥΠΟΔΟΜΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ, ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ


Κεντρικός στόχος του e-DEMOGRAPHY που δημιουργήσαμε στο ΕΔΚΑ είναι η στήριξη της δημογραφικής έρευνας στην χώρα μας αξιοποιώντας τις δυνατότητες που παρέχουν οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών. Βασικοί άξονες του έργου είναι αφενός μεν η οργάνωση της διαθέσιμης πληροφορίας στη χώρα μας και ο συσχετισμός της με τον γεωγραφικό χώρο (η προβολή της πάνω σ' αυτόν), αφετέρου δε η ανάλυσή της και η διάχυση αδρών δεδομένων και δεικτών μέσω του διαδικτύου. Η εργασία μας κινήθηκε παράλληλα και στην ανάπτυξη νέων τρόπων αυτοματοποιημένης επεξεργασίας των δημογραφικών δεδομένων (και παρουσίασης των αποτελεσμάτων) ως και στην δημιουργία βοηθητικού υλικού για την ερμηνεία τους.
Ειδικότερα, στα πλαίσια του έργου αυτού:
α) Δημιουργήθηκε μια ενιαία διαχρονική βάση πληθυσμιακών-δημογραφικών δεδομένων προσπελάσιμη μέσω του διαδικτύου με σαφή και μονοσήμαντη σύνδεση με τον γεωγραφικό χώρο αναφοράς. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημιουργία της βάσης αυτής ήταν η συγκέντρωση, αξιολόγηση, οργάνωση και διάθεση ποιοτικών και ποσοτικών πρωτογενών και δευτερογενών δεδομένων που άπτονται των δημογραφικών εξελίξεων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο και αναφέρονται στις επιμέρους συνιστώσες που επηρεάζουν τις εξελίξεις αυτές (θνησιμότητα, γεννητικότητα-γονιμότητα, γαμηλιότητα). Ειδικότερα, η ομάδα του ΕΔΚΑ, με την δημιουργία του e-DEMOGRAPHY έχει σαν στόχο να καλύψει ένα σημαντικό κενό (αυτό της μη διάθεσης μιας ενιαίας διαχρονικής βάσης δεδομένων), κενό που αποτελεί ταυτόχρονα έναν από τους ανασταλτικούς παράγοντες για την ανάπτυξη της δημογραφικής έρευνας στην χώρα μας. Ταυτόχρονα, το υλικό που διατίθεται ελεύθερα στον δικτυακό τόπο που δημιουργήσαμε (δικτυακό τόπο που τον έχουν επισκεφθεί μέχρι σήμερα μερικές χιλιάδες χρήστες) απευθύνεται όχι μόνον σε επιστήμονες οι οποίοι ασχολούνται με την διερεύνηση των μεταπολεμικών δημογραφικών μας εξελίξεων αλλά και σε όλους όσους, σε διάφορα επίπεδα, ενσωματώνουν την παράμετρο «πληθυσμός» στις εργσίες και αναλύσεις τους. Η υλοποίηση του πρώτου αυτού στόχου επιτεύχθηκε με την αξιοποίηση εισροών από διαφορετικά πεδία (δημογραφία, πληροφορική, χαρτογραφία και συστήματα γεωγραφικών πληροφοριών) και απετέλεσε και την βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκε η επίτευξη των υπόλοιπων στόχων.
β) Συγκεντρώθηκε, οργανώθηκε και διατίθεται πλέον σε ψηφιακή μορφή βοηθητικό υλικό τεκμηρίωσης (metadata), υλικό αναγκαίο για την κατανόηση των διαθέσιμων δεδομένων και δεικτών. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκαν: i) λεξικό δημογραφικών όρων και ii) βιβλιογραφικός οδηγός που περιλαμβάνει άρθρα, βιβλία, εκθέσεις και άλλα επιστημονικά κείμενα που άπτονται των πληθυσμιακών/δημογραφικών εξελίξεων στην χώρα μας και δημοσιεύθηκαν κατά την τελευταία πεντηκονταετία (στην ελληνική και σε άλλες γλώσσες). Συγκεντρώθηκαν ταυτόχρονα και διατίθενται σε ψηφιακή μορφή όλες οι δημοσιεύσεις της ΕΣΥΕ που αναφέρονται στον πληθυσμό (απογραφές, φυσική κίνηση, κωδικες-λεξικά, μελέτες-εκθέσεις), καθώς και όλα τα ερωτηματολόγια βάσει των οποίων συλλέγονται στην χώρα μας τόσο τα στοιχεία της φυσικής κίνησης όσο και τα πληθυσμικά δεδομένα στις μεταπολεμικές απογραφές.
γ) Έγιναν τέλος οι κλασσικές επεξεργασίες με την βοήθεια αλγορίθμων και παρήχθησαν οι κυριότεροι δείκτες (δομικοί δείκτες, συγχρονικοί και διαγενεακοί δείκτες) που διατίθενται από τον ίδιο δικτυακό τόπο, ενώ δημιουργήθηκαν και διατίθενται και κάποια βοηθητικά κείμενα («ερμηνευτικά κείμενα») για την διευκόλυνση της κατανόησης των χρησιμοποιούμενων δεικτών.
Ταυτόχρονα, συμπληρωματικά, το Εργαστήριο παρήγαγε και διέθεσε σε έντυπη και ψηφιακή μορφή βοηθητικό εκπαιδευτικό υλικό, υλικό που διατίθεται τόσο σε εκπαιδευτικούς, όσο και σε μαθητές Λυκείων με στόχο την ευαισθητοποίησή τους ως πρός τις δημογραφικές εξελίξεις στην χώρα μας.
Το έργο που υλοποιήσαμε αποβλέπει όπως προαναφέρθηκε στην κάλυψη ενός σημαντικού κενού, αυτού της συγκέντρωσης, οργάνωσης και διάχυσης της δημογραφικής πληροφορίας στην χώρα μας (που μέχρι σήμερα είναι σε μεγάλο βαθμό διάσπαρτη και αποσπασματική) αλλά και στην ταυτόχρονη διάχυση των αποτελεσμάτων των αναλύσεων των συγκεντρωθέντων δεδομένων. Για την υλοποίηση του δεύτερου αυτού στόχου προφανώς χρησιμοποιήθηκε το Διαδίκτυο που αποτελεί κύριο μέσο και βασική πλατφόρμα ανάπτυξης της εν λόγω προσπάθειας και την σημαντικότερη επικοινωνιακή λεωφόρο, στο βαθμό που, μέσω αυτού, η προβολή της πληροφορίας είναι άμεση, συνεχής, δυναμική και ανανεώσιμη με τη μέγιστη δυνατότητα μαζικής διάχυσης.
Στα πλαίσια του έργου μας ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης τόσο στην ανάπτυξη σύγχρονων εργαλείων προσπέλασης, διάχυσης και οπτικοποίησης χωρικών δεδομένων μέσω του διαδικτύου όσο και στην ανάλυση - παρουσίαση θεματικών δεδομένων και αποτελεσμάτων. Για την επίτευξη του στόχου αυτού αξιοποιήθηκε το σημερινό επίπεδο γνώσεων σε εθνική και διεθνή κλίμακα όχι μόνο όσον αφορά την θεματική προσέγγιση (δημογραφικές μεταβλητές / πληθυσμιακές δομές), αλλά και τα διαθέσιμα εργαλεία (στατιστικές/χαρτογραφικές μέθοδοι και εργαλεία, λοιπές μέθοδοι και εργαλεία οπτικοποίησης - ανάλυσης και διάχυσης της πληροφορίας μέσω διαδικτύου, δημιουργία ad hoc θεματικών χαρτών, ευρεία αξιοποίηση μεταδεδομένων κλπ).
Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να επισημάνουμε και μια άλλη διάσταση του εγχειρήματός μας, την έμφαση που δώσαμε στην χωρική προσέγγιση των φαινομένων. Η αυτού του είδους προσέγγιση των δημογραφικών φαινομένων και εξελίξεων είναι σχεδόν απούσα στη χώρα μας, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπου οι χωρικές προσεγγίσεις συγκεντρώνουν όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον και λαμβάνονται υπόψη στον σχεδιασμό σε όλα τα διοικητικά επίπεδα. Ειδικότερα, αν εξετάσουμε την επιστημονική παραγωγή στην ελληνική γλώσσα σε θέματα που άπτονται της πορείας των δημογραφικών συνιστωσών, θα διαπιστώσουμε ότι ο χώρος, ως διάσταση ανάλυσης υπεισέρχεται μόνον σε εργασίες δημογραφικών προβολών ή απλών περιγραφικών μελετών που παραθέτουν συνήθως διαχρονικές σειρές συνοδευόμενες από συνοπτικότατο σχολιασμό, οι δε δημοσιεύσεις, που δεν αρκούνται σε μια απλή καταγραφή και παράθεση αδρών ποσοτικών στοιχείων, είναι ελάχιστες. Ταυτόχρονα, οφείλουμε να υπενθυμίσουμε ότι δεν διαθέτουμε ακόμη στην Ελλάδα έναν ερευνητικό φορέα που να καταγράφει και να αναλύει την πορεία των δημογραφικών μεταβλητών, να αναδεικνύει τις κυρίαρχες τάσεις και τα βασικά προβλήματα που αναδύονται σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο, σε αντίθεση με τις περισσότερες χώρες της Κοινότητας, όπου τέτοιου είδους φορείς έχουν ιδρυθεί προ πολλού (Το ΕΔΚΑ, που είναι και το μοναδικο θεσμοθετημένο εργαστήριο στα Ελληνικά ΑΕΙ που διεξάγει δημογραφική έρευνα, είναι προφανές ότι με τους διαθέσιμους περιορισμένους πόρους του, εν μέρει μόνον καλύπτει το κενό αυτό). Οφείλουμε παράλληλα να επισημάνουμε ότι, στον διεθνή χώρο, η χωρική προσέγγιση των δημογραφικών (αλλά και των κοινωνικο-οικονομικών) εξελίξεων συγκεντρώνει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον των διεθνών οργανισμών (Ευρωπαϊκή Ένωση, Συμβούλιο της Ευρώπης, Ηνωμένα Έθνη, EUROSTAT), επιστημονικών ενώσεων (UIESP, EAPS, AIDELF, Διεθνής Γεωγραφική Εταιρεία) και ερευνητικών ινστιτούτων, ενώ ταυτόχρονα σημαντικός αριθμός μελετών και εκδόσεων σε κάθε ανεπτυγμένη χώρα θίγει ή αναφέρεται αποκλειστικά στην χωρική διάσταση των δημογραφικών χαρακτηριστικών, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την ιδιαίτερα πλούσια διεθνή βιβλιογραφία.
Οφείλουμε τέλος να τονίσουμε ακόμη μια φορά ότι το e-DEMOGRAPHY σχεδιάστηκε με τέτοιο τρόπο που να είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί τόσο από ερευνητές που ενασχολούνται αυστηρά με την δημογραφική έρευνα (ως και από τους επιστήμονες εκείνους οι οποίοι ενσωματώνουν την παράμετρο «πληθυσμός» στις προσεγγίσεις τους), όσο και από όλους όσους ενδιαφέρονται για τα δημογραφικά δρώμενα στην χώρα μας (και για την χάραξη δημογραφικής πολιτικής). Πιστεύουμε ταυτόχρονα ότι πρόκειται για ένα έργο με πολλαπλά οφέλη, στο βαθμό που δίδει την δυνατότητα άμεσης πρόσβασης με τη χρήση νέων μεθοδολογικών εργαλείων και τεχνικών τόσο σε χρονολογικές σειρές αδρών δεδομένων όσο και σε πλήθος απλών και σύνθετων δεικτών που επιτρέπουν μια ολοκληρωμένη θεώρηση των δημογραφικών μεταπολεμικών ανακατατάξεων σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο.
Στο πλαίσιο αυτό, μια σειρά από καινοτόμες κατευθύνσεις αποτέλεσαν τους βασικούς άξονες του έργου μας. Με την υλοποίησή του επιδιώχθηκε η παροχή της δυνατότητας στην συγκεκριμένη ερευνητική ομάδα αλλά και σε κάθε ενδιαφερόμενο να:
Αναζητήσει διαχρονική πληροφορία για κάθε χωρική ενότητα της χώρας μας που καλύπτεται από τις απογραφές και τη φυσική κίνηση του πληθυσμού. Η δυνατότητα αυτή προκύπτει από την άμεση συσχέτιση των δημογραφικών-απογραφικών δεδομένων με τα αντίστοιχα χωρικά δεδομένα.
Διερευνήσει τρόπους αξιοποίησης της δημογραφικής πληροφορίας σε διάφορους τομείς όπως η θεματική χαρτογραφία, η ανθρωπογεωγραφία και η γεωγραφική ανάλυση.
Χρησιμοποιήσει το υλικό που συγκεντρώθηκε και δημιουργήθηκε ως εργαλείο εκπαίδευσης τόσο στην Μέση όσο και στην Ανώτατη εκπαίδευση.
Χρησιμοποιήσει απλούς και σύνθετους δημογραφικούς δείκτες (που διατίθενται σε πίνακες, γραφήματα και χάρτες) για να αναλύσει τις μεταπολεμικές δημογραφικές εξελίξεις στην χώρα μας.
Να χρησιμοποιήσει και να αξιοποιήσει για τις ανάγκες της δημογραφικής έρευνας τα συλλεχθέντα μεταδομένα (METADATA).



 
::  Οροι χρήσης  ::  Προστασία προσωπικών δεδομένων  ::